Keynote John Brewer: Patriotic Cosmopolitanism

‘Patriotic Cosmopolitanism; Cosmopolitan Patriotism’. Local loyalties and universal rights since the French revolution

Keynote lecture HLCS Conferentie ‘Europe Contested’, woensdag 22 november, 13:15-14:15, Radboud Universiteit Nijmegen, Erasmusgebouw, E2.53.

There is a long history of tensions between on the one hand particular affiliations to nation, religious faith, locale, landscape, people and race, which are often seen as emotional and affective, and on the other larger aims and values (often transnational as in the European case, sometimes universal) that are not necessarily tied to place and which are seen as abstract and cerebral. These are issues that have vexed contemporary political theorists and philosophers, but which have been salient since the French revolution. This talk takes two historical cases, the one British, the other Italian, to explore the debate about these tensions, and to suggest directions in which the modern debate might develop.

About John Brewer

John Brewer is an internationally acknowledged authority on the history of consumer culture and cultural consumption in the early modern period, and the valuation of culture until the present day. His most famous studies include: The Birth of a Consumer Society, edited with Neil McKendrick and J.H. Plumb (1982); The Consumption of Culture: Word, Image, and Object in the 17th and 18th Centuries, edited with Ann Bermingham (1995); The Pleasures of the Imagination: English Culture in the Eighteenth Century (1997); The American Leonardo: a 20th century tale of Obsession, Art and Money (2009). His current research focuses on debates on the values of art since 1500 till the present and on the history of travel, tourism and identity in the 18th and 19th centuries. Emeritus professor of History and Literature at Cal Tech (USA) and former professor of cultural history at the European University Institute Florence, he currently joins the Radboud Faculty of Arts as a HLCS Visiting Fellow in 2017/18.

For information or questions, please contact europecontested2017@let.ru.nl.

Congres: 200 jaar Rijksuniversiteit Leuven

Breuken en continuïteiten in het universitaire geheugen

7 oktober 2017, Rijksarchief Leuven

In oktober 1817 openden drie nieuwe rijksuniversiteiten de deuren in het zuidelijke deel van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden; het latere België en Luxemburg. Deze nieuwe universiteiten, opgericht in Gent, Leuven en Luik, vormden belangrijke componenten in Willem I’s doortastende politiek om noord en zuid te verenigen. Samen met de drie heropgerichte noordelijke universiteiten in Groningen, Leiden en Utrecht, vormden ze de speerpunten van een nieuw geïntegreerd en door de staat gecoördineerd systeem van hoger onderwijs. De universiteiten moesten, conform de voortaan uniforme standaarden voor noord en zuid, instaan voor de vorming van een moderne intelligentsia en een nationale elite.

De tweehonderdste verjaardag van de opening van de rijksuniversiteiten geniet vandaag opmerkelijk genoeg meer aandacht in België dan in Nederland. Nochtans is net de periode van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in de Belgische geschiedschrijving vanuit een zuidelijk post-1830 perspectief veel vaker als negatief (‘mislukte natiestaat’) voorgesteld. Op z’n minst even opmerkelijk, is dat de drie betrokken Belgische universiteiten niet even sterk in het herdenkingsenthousiasme meestappen. De universiteiten van Gent en Luik beschouwen het koninklijk besluit op de herinrichting van het hoger onderwijs uit 1817 als hun oprichtingsakte. In beide steden geeft de tweehonderdste verjaardag van de opening van de rijksuniversiteit aanleiding tot grote jubileumfeesten die de tweehonderd jaar lange geschiedenis van de universiteit in de kijker plaatsen. In Leuven daarentegen, leidt de tweehonderdste verjaardag van de opening van de rijksuniversiteit niet tot officiële herdenkingen; alsof dergelijke herdenkingen het geloof dat de universiteit zich kan beroepen op een veel oudere geschiedenis die teruggaat tot de vijftiende eeuw zou ondermijnen.

Het congres Tweehonderd jaar rijksuniversiteit Leuven dient een tweeledig doel. De presentaties in de voormiddag willen een nieuw licht werpen op de geschiedenis van de rijksuniversiteiten in noord en zuid tijdens het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Het panelgesprek in de namiddag wil aanzetten tot diepere reflectie over hoe universiteiten vandaag hun eigen geschiedenis herdenken. Hoe omgaan met breuken en (vermeende) continuïteiten in het universitaire geheugen?

Voor meer informatie kunt u terecht op: www.arts.kuleuven.be/conference/leuven1817.

Joseph Wright (ca. 1774-6), An eruption of Vesuvius seen from Portici

Lezing John Brewer: Romantic Vesuvius

Romantic Vesuvius: Sublime tourism, Neapolitan science and counter-revolution

Openingslezing HLCS Fellowship 2017/18, donderdag 21 september, Radboud Universiteit Nijmegen

In the late eighteenth and early nineteenth centuries, the terms ‘tourism’ and ‘tourist’ first came into common use, conveying new expectations and experiences of travelling and shifting appreciations of nature and culture. In this public lecture, John Brewer will examine the Vesuvius and the buried cities of Herculaneum and Pompeii in relation to sublime tourism and sublime aesthetics. What was it visitors to the volcano expected to feel and enjoy? How did they understand the experience, and how did it relate to the science and politics of the day? Charting shifting attitudes, both radical and conservative, to the volcano and to the uncovering of the Buried Cities, Brewer will demonstrate how the history of tourism offers major opportunities for bringing a wide range of disciplines in the humanities together in new and exciting ways.

About John Brewer

John Brewer is an internationally acknowledged authority on the history of consumer culture and cultural consumption in the early modern period, and the valuation of culture until the present day. His most famous studies include: The Birth of a Consumer Society, edited with Neil McKendrick and J.H. Plumb (1982); The Consumption of Culture: Word, Image, and Object in the 17th and 18th Centuries, edited with Ann Bermingham (1995); The Pleasures of the Imagination: English Culture in the Eighteenth Century (1997); The American Leonardo: a 20th century tale of Obsession, Art and Money (2009). His current research focuses on debates on the values of art since 1500 till the present and on the history of travel, tourism and identity in the 18th and 19th centuries. Emeritus professor of History and Literature at Cal Tech (USA) and former professor of cultural history at the European University Institute Florence, he currently joins the Radboud Faculty of Arts as a HLCS Visiting Fellow in 2017/18.

Joseph Kriehuber, Ein Matinée bei Liszt (1846)

Conferentie en KNAW symposium over nationalisme en muziek

Op 26 september 2017 vindt er in de Expozaal, Brakke Grond, Nes 45 in Amsterdam van 19.00 tot 22.00 uur een KNAW symposium plaats met als thema ‘De rol van muziek in de cultivering van nationale cultuur’. Dit KNAW-symposium vindt plaats in de context van de internationale conferentie ‘Rethinking the Dynamics of Music and Nationalism’ georganiseerd door het Study Platform on Interlocking Nationalisms aan de Universiteit van Amsterdam van 26 t/m 29 september.

KNAW-symposium
De rol van muziek in de cultivering van nationale cultuur

Klassieke muziek had in de negentiende eeuw een Europa-brede basis in instrumentarium, technieken en vormen. Maar vaak werd zij gebruikt om ideeën over nationaal particularisme en nationaal karakter uit te dragen. Daarmee speelde klassieke muziek een belangrijke rol in het romantisch nationalisme en de ‘cultivering van cultuur’.

Tijdens dit symposium presenteren de sprekers de resultaten van een vierjarig onderzoeksproject over de relatie tussen klassieke muziek en het romantisch nationalisme, en schetsen zij nieuwe onderzoekslijnen voor de toekomst.

Sprekers

  • Katharine Ellis (hoogleraar muziekwetenschap, University of Cambridge)
    Nationalism, Ethnic Nationalism, and the Problem of French Folk Music, 1870-1941
  • Joep Leerssen (hoogleraar modern Europese letterkunde, Universiteit van Amsterdam)
    The Persistence of Voice: Instrumental Music and Romantic Orality of the Late John Neubauer (1933-2015)
  • Krisztina Lajosi-Moore (universitair docent, Universiteit van Amsterdam) en Kasper van Kooten (postdoc, Universiteit van Amsterdam)
    Opera and National Identity-Articulation in Germany and Hungary

Informatie en aanmelden

Voor het KNAW symposium is iedereen van harte welkom, maar is aanmelding is noodzakelijk via het aanmeldformulier op de website van de KNAW. Zie voor het volledige programma van het KNAW symposium de website van de KNAW, of neem contact op met Ella Uijtdewilligen, ella.uijtdewilligen@knaw.nl, 020 551 0710.

De conferentie ‘Rethinking the Dynamics of Music and Nationalism’ is vrij toegankelijk voor geïnteresseerden. Voor het (voorlopige) programma van de conferentie, zie hier.

Willem van den Berg (1934-2017)

In memoriam Willem van den Berg (1934-2017)

Op 16 augustus is in zijn woonplaats Rhenen overleden Willem van den Berg, emeritus-hoogleraar in de Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld in onze werkgroep, waarvan hij maar liefst zes jaar lang voorzitter is geweest. Hij nam deze rol op 28 november 1986 op zich en trad af op 21 november 1992. Hij leverde tal van bijdragen aan het tijdschrift van de Werkgroep en was daarnaast een steevaste bezoeker van de jaarlijkse congressen.

Willem heeft een blijvende stempel op de studie van de negentiende eeuw gedrukt, getuige zijn talrijke publicaties. Zijn dissertatie, De ontwikkeling van de term ‘romantisch’ en zijn varianten in Nederland tot 1840 (1973) is nog altijd een ijkpunt in het romantiek-onderzoek in Nederland. Hij was een pionier op het terrein van de begrips- en genootschapsgeschiedenis. Toen hij in 1999 afscheid nam als hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam keerde hij terug naar zijn eerste liefde, de begripsgeschiedenis, en sprak hij over de ontwikkeling van het begrip ‘literatuur’ in de negentiende eeuw. Een selectie van zijn artikelen werd bij deze gelegenheid gebundeld in Een bedachtzame beeldenstorm. Beschouwingen over de letterkunde van de achttiende en negentiende eeuw. Tien jaar na zijn pensionering publiceerde hij met Piet Couttenier: Alles is taal geworden (2009), een standaardwerk over de geschiedenis van de Nederlandse literatuur in de negentiende eeuw.

Willem heeft tijdens zijn loopbaan veel promovendi begeleid, die hij, zoals Peter van Zonneveld het zo treffend zegt, als zijn eigen kinderen beschouwde. Wij zullen de eloquentie, geleerdheid en betrokkenheid van onze voormalige voorzitter heel erg missen.

Albert Henry Payne, 'The Thames Tunnel', in W. I. Bicknell, Illustrated London, or, a series of views in the British metropolis and its vicinity (London: E. T. Brain & Co., 1846), p. 25.

8e Jacob van Lenneplezing Robert Verhoogt

Op 5 oktober, 20:00, in Spui25 in Amsterdam, organiseert de Werkgroep De Moderne Tijd in samenwerking met de Faculteit der Geesteswetenschappen van de UvA de achtste achtste Jacob van Lenneplezing, verzorgd door Robert Verhoogt, over de moderne ontdekking van de aardbodem.

De negentiende eeuw onder de grond
Over de fascinatie voor de aardbodem en de verbeelding ervan

De verwoestende aardbeving op 1 november 1755 in Lissabon leek het einde van de wereld, maar al snel bleek het een nieuw begin. Nadat het stof gedaald was ontstond onder geleerden en het grote publiek een grote nieuwsgierigheid naar de aarde zelf en haar geschiedenis. Natuurverschijnselen zoals spectaculaire vulkaanuitbarstingen werden toeristische attracties, de vondsten van dinosauriërs of Neanderthalers werden breed uitgemeten in kranten en tijdschriften. Ondertussen was er een voortdurende zoektocht naar nieuwe delfstoffen die essentieel waren voor de handel en industrie. Ten slotte bood de ondergrond ruimte aan een wirwar van tunnels en metro’s voor het transport van personen en goederen. Hoe ging men in de lange negentiende eeuw om met al die nieuwe mogelijkheden onder de grond? In de Jacob van Lenneplezing zal Robert Verhoogt ingaan op de fascinatie voor, de verbeelding van en nieuwe opvattingen over de aardbodem in de lange negentiende eeuw.

Dr. mr. Robert Verhoogt promoveerde op zijn boek Reproduction. Nineteenth-Century Prints after Lawrence Alma-Tadema, Jozef Israëls and Ary Scheffer (2007). Hij publiceerde over (foto-)grafische kunstreproductie, Vincent van Gogh en de geschiedenis van het auteursrecht. Hij heeft meegewerkt aan tentoonstellingen over Jozef Israëls, Lawrence Alma-Tadema en de kunsthandelaar Frans Buffa. Zijn meest recente boek is De wereld vanuit een luchtballon. Een nieuw perspectief op de negentiende eeuw (2013). Op dit moment werkt hij aan een boek over de negentiende eeuw onder de grond. In het dagelijks leven is hij senior beleidsadviseur bij de Directie Erfgoed & Kunsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

De Jacob van Lenneplezing keert jaarlijks op de eerste donderdag van oktober terug en wil de Nederlandse literatuur en cultuur van de negentiende eeuw onder de publieke aandacht blijven brengen. Zij is in het leven geroepen bij gelegenheid van het afscheid van Marita Mathijsen als hoogleraar Moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.

Aanmelden

De lezing is gratis toegankelijk, maar u dient zich wel vooraf aan te melden. Dat kan via http://www.spui25.nl/gedeelde-content/evenementen/evenementen/2017/10/achtste-jacob-van-lenneplezing-robert-verhoogt.html.
2017-06-10 Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis 2016

Uitreiking Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis 2016

Dinsdagavond 27 juni wordt in Utrecht de allereerste Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis uitgereikt aan Gerrit van Oosterom. Ter gelegenheid van deze feestelijke gebeurtenis organiseert de Werkgroep Adelsgeschiedenis een klein symposium over adel, buitenplaatsen en landschapsgeschiedenis. Iedereen is welkom om dit symposium bij te wonen. De entree is gratis. Meer informatie over het programma en hoe u zich kunt aanmelden vindt u op de website van de Werkgroep Adelsgeschiedenis.

Programma

19:00-19:10 Opening
Hanneke Ronnes (Universiteit van Amsterdam)
19:10-19:45 Lezingen van juryleden
Elyze Storms-Smeets (Rijksuniversiteit Groningen)
‘Buitenplaatsen bekeken door de bril van de geograaf’
Sophie Reinders (Universiteit Utrecht)
‘Vrouwenalba amicorum: vriendschap tussen stad en platteland rond 1600’
Conrad Gietman (Hoge Raad van Adel)
‘Kastelen, buitenplaatsen en de verleiding van dubbele namen’
19:45-20:00 Laudatio & prijsuitreiking
Willem Frijhoff (Vrije Universiteit Amsterdam)
20:00-20:15 Lezing van de scriptieprijswinnaar
Gerrit van Oosterom
‘De val van Brittenrust: hoe de Oude Rijn een vergeten buitenplaatslandschap kon worden’
20:15-20:30 Vragen / discussie

Nabij het Janskerkhof zijn ruim voldoende cafés waar na afloop op eigen kosten een drankje kan worden genuttigd.

De Moderne Tijd 2017, nr. 1

Het eerste nummer van De Moderne Tijd is uit!

Het eerste nummer van ons tijdschrift in de nieuwe stijl, onder de nieuwe titel De Moderne Tijd. De Lage Landen, 1780-1940, is verschenen en belandt deze dagen bij de leden op de mat.

Het nieuwe tijdschrift is een combinatie van de vertrouwde elementen uit De Negentiende Eeuw en enkele belangrijke vernieuwingen. Behalve de uitgebreide periode, heeft het tijdschrift een fris, nieuw ontwerp, en zal vanaf nu tweemaal per jaar ook in kleur verschijnen.

Het openingsnummer bevat bijdragen van zowel aanstormende als gevestigde onderzoekers en de artikelen bestrijken verschillende disciplines en periodes. Marita Mathijsen, die aan de wieg stond van onze werkgroep en het tijdschrift, schreef het openingsartikel waarin ze de ontwikkeling van de ‘negentiende-eeuwse’ genres van de historische roman en het Scottiaanse dichtverhaal over de gehele periode van 1780 tot 1940 verkent. De cultuurhistorische benadering van laatnegentiende-eeuwse voetbalfoto’s vormt het onderwerp van het artikel ‘Actie op het veld’ van Jan Luitzen en Wim Zonneveld. Myrthel Van Etterbeeck bestudeert de oorlogsromans van de vergeten Vlaamse bestsellerauteur Abraham Hans (1882-1939), waarmee onze aandacht naar de Eerste Wereldoorlog en het interbellum verschuift. Jan Hein Furnée, ten slotte, onderzoekt de betekenisverschuivingen van de bekendste en meest beruchte grand opéra in de Lage Landen, La Muette de Portici van Daniel Auber, die zo’n belangrijke rol speelde in de Belgische Omwenteling van 1830.

Met het verschijnen is een nieuw tijdperk voor ons tijdschrift ingeluid, en wij hopen natuurlijk dat het, net als De Negentiende Eeuw, een levendig platform voor het onderzoek naar de kunst, cultuur en geschiedenis van de Lage Landen in de moderne tijd zal zijn!

Bert van Selm-lezing Mary Kemperink

26e Bert van Selm-lezing Mary Kemperink

‘Literatuur als mede-uitvinder van de homoseksuele identiteit’

Op donderdag 7 september 2017 zal in Leiden de zesentwintigste Bert van Selm-lezing plaatsvinden met de voordracht van prof. dr. Mary Kemperink (Universiteit Groningen) onder de titel: ‘Literatuur als mede-uitvinder van de homoseksuele identiteit’.

‘Literatuur heeft het vermogen om ons te ontroeren en te amuseren. Veel lezers zullen dit onderschrijven. Iets anders is dat literatuur, vaak op een tamelijk onmerkbare manier, onze blik stuurt op de wereld buiten het boek: op onze (directe en minder directe) omgeving, op de mensen die we daarin tegenkomen en niet in de laatste plaats ook op onszelf. Welke thema’s een gedicht of verhaal ook mag bestrijken, en wat voor soort personages er ook in mogen optreden, literatuur gaat als puntje bij paaltje komt altijd over mensen. En zo worden we geconfronteerd met personages die gedragingen, gevoelens en soms zelfs complete persoonlijkheden laten zien waarvan we voorheen het bestaan niet of nauwelijks vermoedden, of die we juist verheugd als een tweede ik begroeten. Literatuur reikt ons daarbij denkschema’s aan die we bewust of onbewust in de wereld buiten het boek gaan toepassen. In deze lezing zal worden geïllustreerd hoe spectaculair dit kan gebeuren door de rol te belichten die literatuur in de periode 1885-1925 heeft gespeeld bij het medisch, juridisch en maatschappelijk op de kaart zetten van de homoseksueel als iemand met een specifieke, herkenbare lichamelijke en psychische identiteit.’

Aanmelden

Alumni van de opleiding Nederlands, studenten, docenten, vakgenoten en belangstellenden worden van harte uitgenodigd deze lezing bij te wonen. De lezing vindt plaats in zaal 011 van het Lipsiusgebouw, Cleveringaplaats 1, van het Witte Singel/Doelencomplex te Leiden en begint om 16.15 uur. Aansluitend wordt een drankje geschonken. De toegang is vrij, maar u dient tijdig een plaats te reserveren door een e-mail te sturen naar: r.a.m.honings@hum.leidenuniv.nl. Aanvragen worden in volgorde van binnenkomst in behandeling genomen.

Boekuitgave

De lezing zal worden uitgegeven door de Stichting Neerlandistiek Leiden in samenwerking met uitgeverij Primavera Pers en verschijnt op 7 september a.s.
Els Witte

Lezing Els Witte: Belgische vluchtelingen in Nederland (1830-1850)

Algemeen-Nederlands Verbond, zondag 28 mei, De Brakke Grond, Amsterdam, 15:30.

Dat de opstand in de 16e eeuw massa’s zuidelijken naar het noorden deed uitwijken en deze emigratie bijdroeg aan de ontwikkeling van de Gouden Eeuw, is algemeen bekend. De Belgische opstand van 1830 kende een dergelijke massale uittocht niet, maar dat wil niet zeggen dat er helemaal geen vlucht naar het noorden te bespeuren viel. Integendeel, in haar boek over het Belgisch orangisme Het verloren koninkrijk komen deze groepen (voor het eerst) duidelijk aan bod. De grootste groep betreft leden van de zuidelijke elite en van het overheidspersoneel die bij de rellen van eind augustus 1830, tijdens en na de Septembergevechten en na het anti-orangistische oproer van april 1831 bescherming zochten in het noorden. Niet alle officieren en onderofficieren opteerden voor het Belgische ‘leger’, maar verkozen in het Nederlandse leger te blijven. Zuidelijke activistische orangisten die de strijd tegen de Belgische regering en Leopold I aanbonden, gingen dan weer op de vlucht voor de repressie en werden eveneens in het noorden opgevangen. Industriëlen en handelaars ontvluchten de economische malaise die de revolutie in het zuiden veroorzaakte en vestigden zich in het noorden, meestal met de hulp van de Nederlandse regering.

Arbeidersgroepen volgden niet zelden. Zuidelijken die in 1839, bij de ondertekening van het Verdrag van de 24 Artikelen, voor de Nederlandse nationaliteit kozen, vormden dan weer een andere groep. Wie ze allemaal precies waren, waarom ze hun heil in het noorden zochten, hoe ze er opgevangen werden en hoe het hun verder verging, zullen we in deze lezing proberen aan te geven.

Els Witte is historica. Ze doceerde vanaf 1974 hedendaagse politieke geschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel. Van 1994 tot 2000 was Els Witte rector van de VUB en sinds 1988 is ze lid van de Koninklijke Academie van België. Els Witte was de hoofdauteur van onder andere Politieke geschiedenis van België sinds 1830. In 2014 verscheen bij De Bezige Bij haar boek Het verloren koninkrijk. Het harde verzet van de Belgische orangisten tegen de revolutie 1828-1850.

Toegang € 10,- inclusief consumptie na afloop. Voor meer informatie zie http://www.anv.nl/agenda/belgische-vluchtelingen-nederland-1830-1850/.