Congres 2017: Mens en dier

Jaarcongres De Moderne Tijd 2017

Mens en dier. De omgang met dieren in de Lage Landen (1780-1940)

Amsterdam, vrijdag 15 december 2017
Universiteitsbibliotheek (Singel 425), Doelenzaal

Dieren vormden een bron van vermaak, van verwondering en materiaal voor de wetenschap. In dierentuinen betrof het vooral exotische dieren, maar de dagelijkse omgang met huisdieren en vee is niet minder interessant. Wanneer veranderde de waak- en jachthond in een trouwe viervoeter en blinde geleidehond, de muizenjagende kat in een knuffeldier?

In 1877 werd de Nederlandse Vereniging tot bescherming van dieren opgericht. Vanaf toen kregen sommige bedreigde dieren wettelijk een beschermde status. Bestaat er een relatie tussen de dierenbescherming en dierecologie en de in diezelfde tijd opkomende natuurbescherming? Wat was het beeld van uitgestorven dieren? Op welke wijze zijn dieren verbeeld in de beeldende kunst en literatuur in de moderne tijd?

Op het jaarcongres van De Moderne Tijd op 15 december zal een divers gezelschap van sprekers zal ingaan op de interessante relaties tussen mens en dier in de moderne tijd.

Programma

09:30-10:00
Inloop en koffie
10:00-10:15
Opening door dagvoorzitter
Jenny Reynaerts (Rijksmuseum)
10:15-10:45
‘Vreemdsoortig en inheems”. Over de veranderende culturele posities van dieren en mensen, 1838-1940’
Erik de Jong (UvA)
10:45-11:15
‘Iguanodons, Diplodocussen en de politieke boemerang van de culturele diplomatie, 1878-1913’
Ilja Nieuwland (Huygens ING)
11:15-11:40
Koffie
11:40-12:10
‘De hond in de monarchale representatie van de Duitse keizer voor en na 1918’
Irena Kozmonová (Potsdam)
12:10-12:40
‘Het doden van dieren’
Peter Koolmees (UU)
12:40-13:30
Lunchpauze
13:30-13:45
Intermezzo: ‘De schilder, de koning en de leeuw’
(Ivo Blom)
13:45-14:15
‘Dierenportretten en de opkomende middenklasse’
Harry Kraaij (UvA)
14:15-14:45
‘Transnationale blinde geleidehonden in Nederland en Zuid-Afrika’
Monika Baar (Leiden)
14:45-15:15
‘De kat in de negentiende eeuw’
Hanneke Ronnes (UvA)
15:15-15:30
Pauze
15:30-16:00
‘Beter tien vogels in de lucht dan een in de hand. Veranderende motieven en praktijken bij vroege vogelbeschermers, 1890-1910’
Leen Dresen (Radboud)
16:00-16:30
‘“De vis wordt duur betaald.” De representatie van dieren en het vegetarisme in het werk van Herman Heijermans en zijn tijdgenoten’
Lucie Sedláckova (Praag)
16:30-17:15
Slotdiscussie
17:15-18:30
Borrel

Aanmelden

Kosten voor de dag: €25 (studenten en promovendi €15) inclusief lunch, ter plekke contant te betalen. Opgeven s.v.p. vóór 6 december 2015 bij de secretaris van de werkgroep M.M.Lok@uva.nl.

Joost Swarte, "Het geheim van de klare lijn"

Joost Swarte houdt zesde Bilderdijk-lezing

Het geheim van de klare lijn

Joost Swarte

Vrijdag 15 december 2017, St. Bavokerk op de Grote Markt in Haarlem, 16:00

Willem Bilderdijk (1756-1831) woonde de laatste vier jaar van zijn leven in Haarlem. In navolging van Leiden (de Huizinga-lezing) organiseert Stichting Bilderdijk Haarlem sinds 2006 tweejaarlijks de Bilderdijk-lezing. Eerdere lezingen werden gehouden door Piet Gerbrandy, Marita Mathijsen, Peter van Zonneveld, Eric M. Moormann en Rick Honings.

Striptekenaar, illustrator, grafisch vormgever en architect Joost Swarte verzorgt de zesde Bilderdijk-lezing. Bilderdijk was net als Swarte tekenaar en architect. Van zijn hand zijn o.a. vignetten, boerenbedriegers, rebusbrieven en architectuurschetsen bewaard gebleven. Uniek is het kolderieke maar ook educatieve prentenboek 'Hanenpoot' dat Bilderdijk maakte voor zijn zoontje Julius Willem. Bilderdijk zet net als Swarte graag de wereld op zijn kop. Ziet Swarte in Bilderdijk wellicht de voorloper van de Nederlandse strip? En welke tekenaars hebben beiden geïnspireerd?

Bezoekers van de zesde Bilderdijk-lezing zullen in de St. Bavokerk een ware beeldenstorm ondergaan. Aan de hand van ruim honderd tekeningen en illustraties geeft Swarte een exclusief inkijkje in zijn onuitputtelijke ideeënwereld en onthult hij en passant het geheim van de klare lijn. Het is inmiddels traditie dat na de lezing een hedendaags dichter een hommage brengt aan de wonderlijke alleskunner Bilderdijk. Deze keer is de beurt aan de veel gelauwerde Hester Knibbe. Na afloop zal er een krans worden gelegd op het graf van Bilderdijk en wordt in de Commandeurszaal van het Noord-Hollands Archief de bibliofiele uitgave 'Het Geheim van de Klare Lijn' (uitgeverij De Zingende Zaag) feestelijk gepresenteerd.

Na reservering via info@bilderijk.org is de entree gratis. Voor het laatste nieuws, zie: www.facebook.com/Bilderdijk en www.bilderdijk.org. Mede mogelijk gemaakt door: Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, Gemeente Haarlem, SKOB Haarlem, J.C. Ruigrok Stichting, Vrienden van de Grote Kerk Haarlem, Eva Tas Foundation, Noord-Hollands Archief, Tentoo Payroll Professionals, Debbie Saul grafisch ontwerpen, Mark Keppel Lijstenmakerij, Vinites, Wijnkoperij Henri Bloem in Bloemendaal, Lenoirschuring en Sticky Pixels Vormgeving.

Rijksmuseum Fellowship Programme 2018-19

Applications due by 14 January 2018

We welcome international research proposals which open new perspectives on the Rijksmuseum’s collection, its history and activities. The purpose of the programme is to enable applicants to base part of their research at the Rijksmuseum and thus to strengthen the bonds between the museum and universities. The focus of research should relate to the Rijksmuseum’s collection and activities, and may encompass any of its varied holdings, including paintings, sculpture, decorative arts, prints, drawings, photography and historical artefacts. The programme offers students and academic scholars access to the museum’s collections, library, conservation laboratories and curatorial expertise.

Furthermore, the museum facilitates opportunities for Fellows to engage in workshops and excursions to encourage the exchange of knowledge - both amongst themselves and the broader museum audience.

Application and procedure

Please review the eligibility, funding and application requirements by visiting the Rijksmuseum website. For the 2018-2019 academic year, candidates can apply for:

  • Andrew W. Mellon Fellowship for art historical research – Apply here
  • Johan Huizinga Fellowship for historical research – Apply here
  • Migelien Gerritzen Fellowship for conservation research – Apply here
  • Dr. Anton C.R. Dreesmann Fellowship for art historical research – Apply here

The closing date for all applications is 14 January 2018, at 6:00 p.m. (Amsterdam time/CET). No applications will be accepted after this deadline. All applications must be submitted online and in English. Applications or related materials delivered via email, postal mail, or in person will not be accepted. Selection will be made by an international committee in February 2018. The committee consists of eminent scholars in the relevant fields of study from European universities and institutions, and members of the curatorial and conservation staff of the Rijksmuseum. Applicants will be notified by 1 March 2018. All Fellowships will start in September 2018.

Further information and application forms: www.rijksmuseum.nl/fellowships For questions concerning the application procedure, contact Marije Spek, Coordinator of the Fellowship Programme (m.spek@rijksmuseum.nl), +31 (0)20-6747395.

Keynote John Brewer: Patriotic Cosmopolitanism

‘Patriotic Cosmopolitanism; Cosmopolitan Patriotism’. Local loyalties and universal rights since the French revolution

Keynote lecture HLCS Conferentie ‘Europe Contested’, woensdag 22 november, 13:15-14:15, Radboud Universiteit Nijmegen, Erasmusgebouw, E2.53.

There is a long history of tensions between on the one hand particular affiliations to nation, religious faith, locale, landscape, people and race, which are often seen as emotional and affective, and on the other larger aims and values (often transnational as in the European case, sometimes universal) that are not necessarily tied to place and which are seen as abstract and cerebral. These are issues that have vexed contemporary political theorists and philosophers, but which have been salient since the French revolution. This talk takes two historical cases, the one British, the other Italian, to explore the debate about these tensions, and to suggest directions in which the modern debate might develop.

About John Brewer

John Brewer is an internationally acknowledged authority on the history of consumer culture and cultural consumption in the early modern period, and the valuation of culture until the present day. His most famous studies include: The Birth of a Consumer Society, edited with Neil McKendrick and J.H. Plumb (1982); The Consumption of Culture: Word, Image, and Object in the 17th and 18th Centuries, edited with Ann Bermingham (1995); The Pleasures of the Imagination: English Culture in the Eighteenth Century (1997); The American Leonardo: a 20th century tale of Obsession, Art and Money (2009). His current research focuses on debates on the values of art since 1500 till the present and on the history of travel, tourism and identity in the 18th and 19th centuries. Emeritus professor of History and Literature at Cal Tech (USA) and former professor of cultural history at the European University Institute Florence, he currently joins the Radboud Faculty of Arts as a HLCS Visiting Fellow in 2017/18.

For information or questions, please contact europecontested2017@let.ru.nl.

Congres: 200 jaar Rijksuniversiteit Leuven

Breuken en continuïteiten in het universitaire geheugen

7 oktober 2017, Rijksarchief Leuven

In oktober 1817 openden drie nieuwe rijksuniversiteiten de deuren in het zuidelijke deel van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden; het latere België en Luxemburg. Deze nieuwe universiteiten, opgericht in Gent, Leuven en Luik, vormden belangrijke componenten in Willem I’s doortastende politiek om noord en zuid te verenigen. Samen met de drie heropgerichte noordelijke universiteiten in Groningen, Leiden en Utrecht, vormden ze de speerpunten van een nieuw geïntegreerd en door de staat gecoördineerd systeem van hoger onderwijs. De universiteiten moesten, conform de voortaan uniforme standaarden voor noord en zuid, instaan voor de vorming van een moderne intelligentsia en een nationale elite.

De tweehonderdste verjaardag van de opening van de rijksuniversiteiten geniet vandaag opmerkelijk genoeg meer aandacht in België dan in Nederland. Nochtans is net de periode van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in de Belgische geschiedschrijving vanuit een zuidelijk post-1830 perspectief veel vaker als negatief (‘mislukte natiestaat’) voorgesteld. Op z’n minst even opmerkelijk, is dat de drie betrokken Belgische universiteiten niet even sterk in het herdenkingsenthousiasme meestappen. De universiteiten van Gent en Luik beschouwen het koninklijk besluit op de herinrichting van het hoger onderwijs uit 1817 als hun oprichtingsakte. In beide steden geeft de tweehonderdste verjaardag van de opening van de rijksuniversiteit aanleiding tot grote jubileumfeesten die de tweehonderd jaar lange geschiedenis van de universiteit in de kijker plaatsen. In Leuven daarentegen, leidt de tweehonderdste verjaardag van de opening van de rijksuniversiteit niet tot officiële herdenkingen; alsof dergelijke herdenkingen het geloof dat de universiteit zich kan beroepen op een veel oudere geschiedenis die teruggaat tot de vijftiende eeuw zou ondermijnen.

Het congres Tweehonderd jaar rijksuniversiteit Leuven dient een tweeledig doel. De presentaties in de voormiddag willen een nieuw licht werpen op de geschiedenis van de rijksuniversiteiten in noord en zuid tijdens het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Het panelgesprek in de namiddag wil aanzetten tot diepere reflectie over hoe universiteiten vandaag hun eigen geschiedenis herdenken. Hoe omgaan met breuken en (vermeende) continuïteiten in het universitaire geheugen?

Voor meer informatie kunt u terecht op: www.arts.kuleuven.be/conference/leuven1817.

Joseph Wright (ca. 1774-6), An eruption of Vesuvius seen from Portici

Lezing John Brewer: Romantic Vesuvius

Romantic Vesuvius: Sublime tourism, Neapolitan science and counter-revolution

Openingslezing HLCS Fellowship 2017/18, donderdag 21 september, Radboud Universiteit Nijmegen

In the late eighteenth and early nineteenth centuries, the terms ‘tourism’ and ‘tourist’ first came into common use, conveying new expectations and experiences of travelling and shifting appreciations of nature and culture. In this public lecture, John Brewer will examine the Vesuvius and the buried cities of Herculaneum and Pompeii in relation to sublime tourism and sublime aesthetics. What was it visitors to the volcano expected to feel and enjoy? How did they understand the experience, and how did it relate to the science and politics of the day? Charting shifting attitudes, both radical and conservative, to the volcano and to the uncovering of the Buried Cities, Brewer will demonstrate how the history of tourism offers major opportunities for bringing a wide range of disciplines in the humanities together in new and exciting ways.

About John Brewer

John Brewer is an internationally acknowledged authority on the history of consumer culture and cultural consumption in the early modern period, and the valuation of culture until the present day. His most famous studies include: The Birth of a Consumer Society, edited with Neil McKendrick and J.H. Plumb (1982); The Consumption of Culture: Word, Image, and Object in the 17th and 18th Centuries, edited with Ann Bermingham (1995); The Pleasures of the Imagination: English Culture in the Eighteenth Century (1997); The American Leonardo: a 20th century tale of Obsession, Art and Money (2009). His current research focuses on debates on the values of art since 1500 till the present and on the history of travel, tourism and identity in the 18th and 19th centuries. Emeritus professor of History and Literature at Cal Tech (USA) and former professor of cultural history at the European University Institute Florence, he currently joins the Radboud Faculty of Arts as a HLCS Visiting Fellow in 2017/18.

Joseph Kriehuber, Ein Matinée bei Liszt (1846)

Conferentie en KNAW symposium over nationalisme en muziek

Op 26 september 2017 vindt er in de Expozaal, Brakke Grond, Nes 45 in Amsterdam van 19.00 tot 22.00 uur een KNAW symposium plaats met als thema ‘De rol van muziek in de cultivering van nationale cultuur’. Dit KNAW-symposium vindt plaats in de context van de internationale conferentie ‘Rethinking the Dynamics of Music and Nationalism’ georganiseerd door het Study Platform on Interlocking Nationalisms aan de Universiteit van Amsterdam van 26 t/m 29 september.

KNAW-symposium
De rol van muziek in de cultivering van nationale cultuur

Klassieke muziek had in de negentiende eeuw een Europa-brede basis in instrumentarium, technieken en vormen. Maar vaak werd zij gebruikt om ideeën over nationaal particularisme en nationaal karakter uit te dragen. Daarmee speelde klassieke muziek een belangrijke rol in het romantisch nationalisme en de ‘cultivering van cultuur’.

Tijdens dit symposium presenteren de sprekers de resultaten van een vierjarig onderzoeksproject over de relatie tussen klassieke muziek en het romantisch nationalisme, en schetsen zij nieuwe onderzoekslijnen voor de toekomst.

Sprekers

  • Katharine Ellis (hoogleraar muziekwetenschap, University of Cambridge)
    Nationalism, Ethnic Nationalism, and the Problem of French Folk Music, 1870-1941
  • Joep Leerssen (hoogleraar modern Europese letterkunde, Universiteit van Amsterdam)
    The Persistence of Voice: Instrumental Music and Romantic Orality of the Late John Neubauer (1933-2015)
  • Krisztina Lajosi-Moore (universitair docent, Universiteit van Amsterdam) en Kasper van Kooten (postdoc, Universiteit van Amsterdam)
    Opera and National Identity-Articulation in Germany and Hungary

Informatie en aanmelden

Voor het KNAW symposium is iedereen van harte welkom, maar is aanmelding is noodzakelijk via het aanmeldformulier op de website van de KNAW. Zie voor het volledige programma van het KNAW symposium de website van de KNAW, of neem contact op met Ella Uijtdewilligen, ella.uijtdewilligen@knaw.nl, 020 551 0710.

De conferentie ‘Rethinking the Dynamics of Music and Nationalism’ is vrij toegankelijk voor geïnteresseerden. Voor het (voorlopige) programma van de conferentie, zie hier.

Willem van den Berg (1934-2017)

In memoriam Willem van den Berg (1934-2017)

Op 16 augustus is in zijn woonplaats Rhenen overleden Willem van den Berg, emeritus-hoogleraar in de Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld in onze werkgroep, waarvan hij maar liefst zes jaar lang voorzitter is geweest. Hij nam deze rol op 28 november 1986 op zich en trad af op 21 november 1992. Hij leverde tal van bijdragen aan het tijdschrift van de Werkgroep en was daarnaast een steevaste bezoeker van de jaarlijkse congressen.

Willem heeft een blijvende stempel op de studie van de negentiende eeuw gedrukt, getuige zijn talrijke publicaties. Zijn dissertatie, De ontwikkeling van de term ‘romantisch’ en zijn varianten in Nederland tot 1840 (1973) is nog altijd een ijkpunt in het romantiek-onderzoek in Nederland. Hij was een pionier op het terrein van de begrips- en genootschapsgeschiedenis. Toen hij in 1999 afscheid nam als hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam keerde hij terug naar zijn eerste liefde, de begripsgeschiedenis, en sprak hij over de ontwikkeling van het begrip ‘literatuur’ in de negentiende eeuw. Een selectie van zijn artikelen werd bij deze gelegenheid gebundeld in Een bedachtzame beeldenstorm. Beschouwingen over de letterkunde van de achttiende en negentiende eeuw. Tien jaar na zijn pensionering publiceerde hij met Piet Couttenier: Alles is taal geworden (2009), een standaardwerk over de geschiedenis van de Nederlandse literatuur in de negentiende eeuw.

Willem heeft tijdens zijn loopbaan veel promovendi begeleid, die hij, zoals Peter van Zonneveld het zo treffend zegt, als zijn eigen kinderen beschouwde. Wij zullen de eloquentie, geleerdheid en betrokkenheid van onze voormalige voorzitter heel erg missen.

Albert Henry Payne, 'The Thames Tunnel', in W. I. Bicknell, Illustrated London, or, a series of views in the British metropolis and its vicinity (London: E. T. Brain & Co., 1846), p. 25.

8e Jacob van Lenneplezing Robert Verhoogt

Op 5 oktober, 20:00, in Spui25 in Amsterdam, organiseert de Werkgroep De Moderne Tijd in samenwerking met de Faculteit der Geesteswetenschappen van de UvA de achtste achtste Jacob van Lenneplezing, verzorgd door Robert Verhoogt, over de moderne ontdekking van de aardbodem.

De negentiende eeuw onder de grond
Over de fascinatie voor de aardbodem en de verbeelding ervan

De verwoestende aardbeving op 1 november 1755 in Lissabon leek het einde van de wereld, maar al snel bleek het een nieuw begin. Nadat het stof gedaald was ontstond onder geleerden en het grote publiek een grote nieuwsgierigheid naar de aarde zelf en haar geschiedenis. Natuurverschijnselen zoals spectaculaire vulkaanuitbarstingen werden toeristische attracties, de vondsten van dinosauriërs of Neanderthalers werden breed uitgemeten in kranten en tijdschriften. Ondertussen was er een voortdurende zoektocht naar nieuwe delfstoffen die essentieel waren voor de handel en industrie. Ten slotte bood de ondergrond ruimte aan een wirwar van tunnels en metro’s voor het transport van personen en goederen. Hoe ging men in de lange negentiende eeuw om met al die nieuwe mogelijkheden onder de grond? In de Jacob van Lenneplezing zal Robert Verhoogt ingaan op de fascinatie voor, de verbeelding van en nieuwe opvattingen over de aardbodem in de lange negentiende eeuw.

Dr. mr. Robert Verhoogt promoveerde op zijn boek Reproduction. Nineteenth-Century Prints after Lawrence Alma-Tadema, Jozef Israëls and Ary Scheffer (2007). Hij publiceerde over (foto-)grafische kunstreproductie, Vincent van Gogh en de geschiedenis van het auteursrecht. Hij heeft meegewerkt aan tentoonstellingen over Jozef Israëls, Lawrence Alma-Tadema en de kunsthandelaar Frans Buffa. Zijn meest recente boek is De wereld vanuit een luchtballon. Een nieuw perspectief op de negentiende eeuw (2013). Op dit moment werkt hij aan een boek over de negentiende eeuw onder de grond. In het dagelijks leven is hij senior beleidsadviseur bij de Directie Erfgoed & Kunsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

De Jacob van Lenneplezing keert jaarlijks op de eerste donderdag van oktober terug en wil de Nederlandse literatuur en cultuur van de negentiende eeuw onder de publieke aandacht blijven brengen. Zij is in het leven geroepen bij gelegenheid van het afscheid van Marita Mathijsen als hoogleraar Moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.

Aanmelden

De lezing is gratis toegankelijk, maar u dient zich wel vooraf aan te melden. Dat kan via http://www.spui25.nl/gedeelde-content/evenementen/evenementen/2017/10/achtste-jacob-van-lenneplezing-robert-verhoogt.html.
2017-06-10 Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis 2016

Uitreiking Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis 2016

Dinsdagavond 27 juni wordt in Utrecht de allereerste Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis uitgereikt aan Gerrit van Oosterom. Ter gelegenheid van deze feestelijke gebeurtenis organiseert de Werkgroep Adelsgeschiedenis een klein symposium over adel, buitenplaatsen en landschapsgeschiedenis. Iedereen is welkom om dit symposium bij te wonen. De entree is gratis. Meer informatie over het programma en hoe u zich kunt aanmelden vindt u op de website van de Werkgroep Adelsgeschiedenis.

Programma

19:00-19:10 Opening
Hanneke Ronnes (Universiteit van Amsterdam)
19:10-19:45 Lezingen van juryleden
Elyze Storms-Smeets (Rijksuniversiteit Groningen)
‘Buitenplaatsen bekeken door de bril van de geograaf’
Sophie Reinders (Universiteit Utrecht)
‘Vrouwenalba amicorum: vriendschap tussen stad en platteland rond 1600’
Conrad Gietman (Hoge Raad van Adel)
‘Kastelen, buitenplaatsen en de verleiding van dubbele namen’
19:45-20:00 Laudatio & prijsuitreiking
Willem Frijhoff (Vrije Universiteit Amsterdam)
20:00-20:15 Lezing van de scriptieprijswinnaar
Gerrit van Oosterom
‘De val van Brittenrust: hoe de Oude Rijn een vergeten buitenplaatslandschap kon worden’
20:15-20:30 Vragen / discussie

Nabij het Janskerkhof zijn ruim voldoende cafés waar na afloop op eigen kosten een drankje kan worden genuttigd.